BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ LỄ HỘI BƠI TRẢI ĐỀN, CHÙA NGỌ DƯƠNG Lễ hội Bơi trải đền, chùa Ngọ Dương là di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của phường An Phong, thành phố Hải Phòng, gắn liền với tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng Ngọ Dương – Hoàng Độ cư sĩ. Lễ hội không chỉ mang giá trị lịch sử, văn hóa, tâm linh sâu sắc mà còn là biểu hiện sinh động của tinh thần đoàn kết cộng đồng, truyền thống thượng võ và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc; đồng thời đáp ứng nhu cầu hưởng thụ các giá trị văn hóa tinh thần, đời sống tâm linh của Nhân dân trong và ngoài phường. Theo các tư liệu lịch sử, hương ước, thần tích – thần sắc làng Ngọ Dương và truyền thuyết dân gian địa phương, Lễ hội Bơi trải đã được cộng đồng thực hành từ lâu đời. Trải qua nhiều biến động của lịch sử, có giai đoạn đứng trước nguy cơ mai một, song với ý thức gìn giữ di sản của cộng đồng dân cư, lễ hội vẫn được bảo tồn, duy trì và phục dựng, trở thành sinh hoạt văn hóa truyền thống không thể thiếu trong đời sống tinh thần của Nhân dân Ngọ Dương. Lễ hội được tổ chức hằng năm vào các ngày 24, 25 tháng Chạp và các ngày mùng 2, 3, 5 tháng Giêng âm lịch, gắn với ngày hóa (25 tháng Chạp) của Thành hoàng Hoàng Độ cư sĩ cùng 6 người anh em của ngài. Trong khuôn khổ lễ hội diễn ra nhiều nghi lễ truyền thống đặc sắc như: lễ tế cáo yết (nhập tịch), lễ hạ thủy trải, lễ rước nước, lễ dâng hương, tế Thánh; cùng các cuộc thi bơi trải trên sông Cổ Bồng trước cửa đền, chùa Ngọ Dương. Điểm đặc sắc nổi bật của Lễ hội Bơi trải Ngọ Dương là hình thức bơi trải đòi hỏi kỹ thuật cao, kết hợp giữa tốc độ và sự điêu luyện khi phải thực hiện các vòng bơi đơn và vòng bơi kép. Các đội bơi trải đại diện cho các thôn trong làng, với trang phục mang màu sắc ngũ hành, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định truyền thống như ăn chay, sinh hoạt tập trung, giữ gìn lễ nghi, thể hiện sự tôn nghiêm đối với Thánh thần và nét đẹp văn hóa cổ truyền của địa phương. Bên cạnh phần lễ và phần hội chính, lễ hội còn có các hoạt động văn hóa, văn nghệ, trò chơi dân gian truyền thống, tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong những ngày đầu Xuân.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và xã hội, Lễ hội Bơi trải đền, chùa Ngọ Dương đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2740/QĐ-BVHTTDL ngày 30/9/2020. Đây là niềm vinh dự, tự hào của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân phường An Phong, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm lớn trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Nhận thức rõ ý nghĩa và tầm quan trọng của di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong những năm qua, Đảng ủy, chính quyền phường An Phong luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện công tác bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Bơi trải đền, chùa Ngọ Dương. Phường chủ động xây dựng kế hoạch tổ chức lễ hội hằng năm bảo đảm trang trọng, đúng nghi lễ truyền thống, an toàn, tiết kiệm, phù hợp với nếp sống văn minh; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và Nhân dân về ý nghĩa của việc gìn giữ, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể. Ủy ban nhân dân phường An Phong phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn của thành phố, các nhà nghiên cứu văn hóa và cộng đồng dân cư Ngọ Dương trong việc gìn giữ các nghi lễ truyền thống, bảo tồn kỹ thuật bơi trải đặc thù, chú trọng truyền dạy cho thế hệ trẻ; khuyến khích Nhân dân trực tiếp tham gia thực hành di sản, xác định cộng đồng là chủ thể trung tâm trong bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể. Thông qua việc tổ chức Lễ hội Bơi trải đền, chùa Ngọ Dương, phường An Phong từng bước gắn công tác bảo tồn di sản với phát triển văn hóa – du lịch, quảng bá hình ảnh địa phương, tạo điều kiện thu hút du khách, thúc đẩy các hoạt động dịch vụ, thương mại, góp phần phát triển kinh tế – xã hội, tạo không khí thi đua sôi nổi, cổ vũ Nhân dân thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị của địa phương năm 2026 và những năm tiếp theo.

Trong thời gian tới, Đảng ủy, chính quyền và Nhân dân phường An Phong tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, trách nhiệm; tăng cường công tác quản lý nhà nước về văn hóa, huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội hóa, bảo tồn và phát huy bền vững giá trị Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ hội Bơi trải đền, chùa Ngọ Dương; qua đó góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, bồi đắp niềm tự hào quê hương và giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ hôm nay và mai sau.